Քարահունջի երթուղին: Շաորի | Shaori Castle
Ասփարայից 3 կիլոմետր հյուսիս-արևելք, ծովի մակերևույթից 2700 մետր բարձրության վրա է գտնվում, ոչ միայն Անդրկովկասի, այլև հնագիտության պատմության համար բացառիկ արժեք ներկայացնող Շաորի անունով կնքված մեգալիթյան ամրոցը:
|
ԱՍՏՂԱՅԻՆ ԱՄՐՈՑԻ ԱՌԵՂԾՎԱԾԸThe Secret of the megalith castleԿիկլոպյան կառույցի Շաորի անունը լեռան Քյոռօղլի անվան վրացական տարբերակն է:Ով էր Քյոռ օղլին: Ինչպես է փոքրասիական Կույր երգչի հոմերոսյան առասպելը, տարբեր ժողովուրդների մոտ, ընդունվել որպես սեփական պատմություն, հայտնի է մեզ: Հայտնի է նաև վրացական փորձը` ,,Շաորի,, տարբերակը: Մեծ հաշվով, կարևոր չէ, թե ով ինչ անուն է տալիս պատմական այս կամ այն իրադարձությանը, կարևոր են` ինքը պատմական հուշարձանը, որ մեզ է հասել անխաթար վիճակով և տեղաբնակները, ովքեր տրապետում են հուշարձանի գաղտնիքներին, սերնդե-սերունդ փոխանցված զրույցներին: Նրանք են տերը և հուշարձանի, և նրա մասին փոխանցված պատմությունների: Վերջին տարիներին վրացական մի քանի արշավախմբեր են այցելել Շաորի մեգալիթյան ամրոցը, որոնք տուրիստական բնույթ են կրել: Վրացի գիտնականների մեծ հետաքրքրությունը պայմանավորված է կառույցի պատմական բացառիկ արժեքով: Այն իր տեսակի մեջ եզակիներից է աստղերի ուսումնասիրության հնադարյան կենտրոնների շարքում, տարիքով զիջում է 7000-ամյա Քարահունջին նրա նմանակ` Սթոուն Հենչին ու Հայաստան-Անգլիա երթուղով կառուցված մյուս աստղադիտարաններին, բայց ավելի հին է, քան ամերիկացի բնիկների կառույցները: Շաորի մեգալիթյան ամրոցը 4000 տարեկան է: Նրա իշխող դիրք Սամսարի ու հարակից լեռնաշղթաների շարքում, առավելություն է տվել մյուս կառույցների նկատմամբ: Եթե Փոքր Աբուլի նմանատիպ ու նույնանուն ամրոցը ապշեցնում է իր ծավալներով ու կառուցվածքի բարդությամբ, ապա սա զարմացնում է իր գործառնության բազմազանությամբ: Շաորին հնադարյան մարդուն ծառայել է թե որպես աստղադիտարան, թե որպես զոհաբերության ու այլևայլ ծիսակատարությունների սրբավայր, թե որպես բերդ ու ամրոց, կացարան: Իսկ ամենազարմանալին, լեռան ստորոտից մինչև գագաթը ձգվող ոլորապտույտ ճանապարհն է, որի հնարամիտ կառուցվածքը շատ բան է հուշում նրա դերի ու նշանակության մասին: Ճանապարհի լայնքը հնարավաորություն է տալիս 3-4 ձի կողք-կողքի առանց մեծ ջանքի, վարգով ու մարտակառքն էլ հետևից կապած մի քանի րոպեում բարձրանալ լեռան գագաթը: Նման բան ոչ միշտ կարելի է հանդիպել պատմագրության մեջ: Միայն այս իրողությունը շատ բան կարող է հուշել պատմաբաններին ամրոցի նշանակության, բնակիչների զբաղմունքի, կենցաղի, վարքուբարքի մասին: Պատմական երկու հուշարձաններն էլ` Շաորին և Փոքր Աբուլի հնավայրերը, կապված են եղել տեղի բնակիչների հետ, որոնք տարբեր դարաշրջաններում մշտական առնչություն են ունեցել դրանց հետ, այդ են վկայում մինչև մեր օրերը հասած զրույցներն ու լեգենդները հսկաների և Փարվանա քաջերի մասին, իսկ Ասփարայում տեղացիները մինչև հիմա խորհրդավոր տոնով, որպես կարևոր գաղտնիք են իրար փոխանցում Շաորի ամրոցի և Ասփարա գյուղի միջև գաղտնի գետնուղիների մասին լուրերը, որոնք ըստ մեզ հասած զրույցների հասնում են մինչև Փարվանա լիճ: Շաորիի հարևանությամբ գտնվող բնակավայրերը` Ասփարան և Նոր Խուլգումոն նույնպես հին պատմություն ունեն: Ասփարայի միջնաբերդը, որի կենտրոնական հատվածի հիմքի վրա է կառուցված 11-12դդ. վերագրվող եկեղեցին, իր կառուցվածքով, շարվածքի տեխնիկայով հիշեցնում է Շաորիի և Փոքր Աբուլի պարսպապատերին: Մինչև հիմա ուսումնասիրված չէ միջնաբերդի ստորգետնյա ճանապարհը, որն անկասկած կապ ունի Շաորի ամրոցի հետ. . . /շարունակելի/ Ա. Կ. Շարունակության մեջ կներկայացնենք Փարվանա լճի ավազանի հնադարյան պատմությանն առնչվող ուշագրավ դրվագներ և ՊԻԿ հեռուստաընկերության նկարահանած վավերագրական ֆիլմերը Շաորի մեգալիթյան կառույցի մասին: |
